Kategorie materiałów Ekonomia

Przedmiot: Historia gospodarcza Wróć do kategorii

WYKŁAD 9 Gospodarka światowa po roku 1945

plik Pobierz WYKLAD 9 Gospodarka swiatowa po roku 1945.doc

rysunki i tabele w pliku do pobrania.

Notatki do wykładów z Historii Gospodarczej
(dr M. Tymiński, dr Piotr Koryś)

WYKŁAD 9:
Gospodarka światowa po roku 1945


A. Powojenna odbudowa (Europa)
1. Plan Marshalla /European Recovery Program/ (1947-1952). „Jest logicznym, że Stany Zjednoczone powinny zrobić co jest w ich mocy, aby pomóc w powrocie do normalnego zdrowia gospodarczego na świecie, bez którego nie może być politycznej stabilności i zapewnionego pokoju. Nasz sposób postępowania nie jest skierowany w stronę któregokolwiek państwa, ale przeciwko głodowi, ubóstwu, desperacji i chaosowi. Każdy rząd wyrażający chęć pomocy w odbudowie spotka się z pełną współpracą po stronie USA”. Marshall stawia wymóg regionalnej kooperacji gospodarczej w Europie, jako warunek pomocy. Skutkuje to licznymi próbami współpracy i porozumieniami (głównie o charakterze unii celnych) /por. wykład 11 o integracji europejskiej/
2. Cele Planu. Stabilizacja ekonomiczna i polityczna Europy; Wzmocnienie demokracji, odsunięcie zagrożenia przewrotami komunistycznymi; Włączenie Niemiec do współpracy europejskiej zamiast nałożenia na nich kar podobnych jak po I WŚ; Niemcy włączono do Planu Marshalla w 1949 roku.
3. Początkowo skierowany również do ZSRR i państw leżących w jego strefie wpływów, ale w przeciwieństwie do wcześniejszych ofert pomocy (UNRRA) państwa komunistyczne po wstępnym zainteresowaniu odmówiły skorzystania z oferty.
4. Do potrzeb realizacji Planu Marshalla powołano OEEC (organizacja Europejskiej Współpracy Gospodarczej), przekształconą później w OECD. Strategie pomocy realizowane w planie Marshalla stały się pierwowzorem dla przyszłych polityk wspierania rozwoju w krajach słabo rozwiniętych.
5. Skutki bezpośrednie miały ograniczony krótkookresowy zasięg, ale PM to początek integracji gospodarczej (regionalnej, ale o coraz większym zasięgu) w Europie, ustabilizowanie gospodarki rynkowej w krajach europejskich (i wzmocnienie jej politycznego zaplecza) i tym samym zmniejszenie ryzyka demokratycznych sukcesów komunistów, ustabilizowanie finansów publicznych państw europejskich, stworzenie warunków do dalszego dynamicznego rozwoju
6. Plan Marshalla odsunął od Europy ryzyko problemów podobnych do tych po I WŚ
7. Konkurencyjny projekt rozwoju i odbudowy w Europie - projekt sowiecki i sowieckiego obszaru wpływów. Odbudowa własnymi siłami, przebudowa gospodarek państw zależnych na wzór sowiecki – intensywna industrializacja nakierowana na przemysł ciężki i zbrojeniowy, wyłączenie z gospodarki światowej, Rosnąca zależność od ZSRR, powstanie nowych organizacji o charakterze gospodarczym i militarnym: RWPG i Układ Warszawski


B. Podział świata
1. „Żelazna kurtyna” – podział na Wschód i Zachód, obszar wpływów politycznych ZSRR (Wschód) oddzielony, zgodnie ze słowami W. Churchilla „żelazną kurtyną” od wolnego, demokratycznego i kapitalistycznego Zachodu. Strefa wpływów ZSRR objęła większość Europy Środkowej (z wyjątkiem Austrii), Europę Wschodnią, istotną część Azji (Chiny, część Korei i Wietnamu), następnie ZSRR podejmował próby poszerzania tego obszaru, co prowadziło do kolejnych kulminacji Zimnej Wojny.
a. Zimna Wojna- konflikt między ZSRR a USA, który ze względu na konsekwencje wojny jądrowej nigdy nie nabrał charakteru bezpośredniego starcia, ale ujawniał się w postaci kolejnych „kryzysów” w państwach peryferyjnych.
b. Kulminacje ZW w omawianym okresie: Wojna w Korei (1950-53), Mur Berliński (1961), Konflikt Kubański (1962); Wojna w Wietnamie (od 1964 z bezpośrednim zaangażowaniem USA). Obie strony angażowały się też w konflikty w dekolonizującej się Afryce oraz w Ameryce Pd., by chronić lub poszerzać swój stan posiadania.
2. 1, 2, 3 świat, podział z lat 1960, z okresu dekolonizacji: 1 świat – świat rozwiniętych i kapitalistycznych demokracji Zachodu; 2 świat – świat demokracji socjalistycznej; 3 świat – reszta – kraje zacofane i rozwijające się, w większości powstałe w skutek procesów dekolonizacji
3. Dekolonizacja: Zachód rezygnuje z bezpośredniej kontroli nad dużymi obszarami do tej pory od siebie zależnymi w Azji i Afryce, rozpadają się imperia kolonialne (w szczególności brytyjskie i francuskie), które przetrwały II WŚ. Dekolonizacja w Azji – kluczowy moment, niepodległość Indii (1947); narastające konflikty o wpływy w Azji (Korea w latach 1950, Wietnam w latach 1960). Dekolonizacja w Afryce – dekada Afryki, lata 1960.
4. Podstawowe problemy krajów 3-go świata. Nieefektywne systemy ekonomiczne (powrót do modeli prekapitalistycznych, państwo łupieżcze, słabe państwo); Konflikty społeczne i polityczne (wynikające ze źle ustalonych granic, różnic etnicznych i religijnych, głębokiego zróżnicowania społecznego i ekonomicznego)
5. Zgodnie z teorią konwergencji kraje 3-go świata znajdują się na tej samej ścieżce rozwojowej co państwa wysoko rozwinięte, tylko z przesunięciem w fazie. Ta teoria nie w każdym przypadku się sprawdziła. Zgodnie z teoriami zależności i systemu światowego sytuacja jest zdecydowanie gorsza
C. Nowa architektura finansowa świata – System z Breton Woods, MFW, Bank Światowy
1. Bretton Woods (lipiec 1944) – utworzenie instytucji finansowych o międzynarodowym/światowym zasięgu, mających na celu odbudowę i stabilizowanie gospodarki światowej (zapobieganie kryzysom o tej stali jak Wielki Kryzys). Ścieranie się koncepcji brytyjskich i amerykańskich (Keynes vs. White), Amerykanie a nie Brytyjczycy ustalają zasady nowego porządku gospodarczego świata, początek PAX Americana.
2. MFW. Cele: Stabilizacja kursów walutowych w oparciu o dolara; pomoc w wypadku problemów związanych z bilansem płatniczym, stabilizacją kursu. Kilka etapów w historii MFW, najciekawszy – od lat 1980, główny promotor neoliberalizmu na globalną skalę (więcej na wykładzie o ostatnich dekadach)
3. Bank Światowy (Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju). Wspieranie i finansowanie działań rozwojowych państw; pomoc w powojennej odbudowie
4. GATT (1947). Układ mający prowadzić do poprawy międzynarodowych stosunków gospodarczych przez znoszenie barier w handlu, kolejne etapy (rundy) negocjacji w ramach GATT skutkowały powolnym znoszeniem barier handlowych i liberalizacją wymiany handlowej, a w konsekwencji powrotem procesów globalizacji

D. Globalizacja
1. II fala (Złoty wiek) globalizacji. Lata 1950-1970. Obejmuje Zachód+ Japonię + powoli nowo zindustrializowane kraje Azji Pd-Wsch. W tych krajach koncentrowała się do lat 1970. ogromna większość światowej produkcji i światowego bogactwa. Gwałtownie wzrastał wolumen wymiany międzynarodowej i jej udział w PKB poszczególnych państw.
2. Cechy specyficzne: dynamiczny rozwój instytucji międzynarodowych i organizacji transnarodowych tj. firm, korporacji. Pojawienie się nowych wielkich państw-producentów i eksporterów odnoszących korzyści ze współpracy z USA (Japonia, pod koniec okresu – Korea Pd) i integracji europejskiej (Niemcy Zachodnie)
3. Zmiany technologiczne i ich wpływ na globalizację. Rozwój technologii transportowych (wpływ militaryzacji i wojen): lotnictwo; transport morski/kontenery; transport samochodowy/autostrady. Nowe technologie zwiększające masową konsumpcję: elektronika, przemysł samochodowy (nasycenie prywatnymi samochodami w krajach Europy Zach. i w Japonii gwałtownie wzrastało w całym okresie)
4. Wzrost zapotrzebowania świata, a przede wszystkim Zachodu na ropę naftową, podstawowy surowiec energetyczny tego okresu. I globalizacja była związana z węglem, II to globalizacja związana z ropą naftową. W latach powojennych następuje gwałtowny wzrost konsumpcji energii (globalnie i per capita, por. rysunek)




5. Ten wzrost popytu na ropę musiał przełożyć się na wzrost znaczenia państw eksporterów, początkowo niewidoczny (okres stabilnych cen ropy), który ujawnił się w momencie kryzysu (więcej na wykładzie o kryzysie naftowym). Poniżej: realna i nominalna cena ropy naftowej – stabilizacja w okresie obowiązywania systemu z Bretton Woods

6. Rozwój technologii komunikacyjnych

E. Globalni liderzy i maruderzy
1. USA. Okres przewagi technologicznej, militarnej i ekonomicznej USA nad resztą świata. Militarnie rywalizowało ZSRR, gospodarczo do lat 1960. narastała luka technologiczna USA-reszta świata (wpływ na to miały zniszczenia wojenne w Europie Zachodniej, dominacja ekonomiczna USA, ogromne inwestycje w naukę i innowacje, emigracja europejskich naukowców w okresie II WŚ, efektywnie zaabsorbowanych w amerykańskich uniwersytetach i instytucjach badawczych – np. powstanie bomby atomowej). USA są też największym światowym producentem i eksporterem, z ogromną nadwyżką eksportową. Dzięki systemowi z Breton Woods kontrolują globalne finanse. Od recesji końca lat 1950 w USA narastają problemy gospodarcze (coraz intensywniejsze stosowanie narzędzi keynesowskich w gospodarce – 1969, Nixon: Jestem gospodarczym keynesistą; rosnące koszty reform społecznych; problemy z utrzymaniem systemu z Breton Woods), początkowo ukrywane skuteczną polityką gospodarczą, ale ujawnione przez kryzys naftowy. Ten okres to również narastanie konfliktów o charakterze etnicznym, a zwłaszcza między białymi i Afroamerykanami oraz czas rewolucji społecznej (rewolucja 1968). Lata 1960 to okres reform i projekt „Wielkiego Społeczeństwa” Johnsona i Kennedy’ego – walka z nierównościami społecznymi, dyskryminacją etniczną etc.
a. uruchomienie programów Medicare i Medicaid
b. Walka z ubóstwem
c. Nakłady na edukację
2. Niemcy. Odbudowa oparta na pomocy amerykańskiej, posiadanej infrastrukturze i rozwoju eksportu. Klęska w wojnie, ogromne zniszczenia wojenne, trauma hitleryzmu. Przez całą drugą połowę lat 1940 trwały spory o miejsce Niemiec w Europie: Wykluczenie czy integracja. Po wojnie Podział na 4 strefy okupacyjne, a potem dwa państwa – tylko RFN w strefie wpływów Zachodu. Kłopoty gospodarcze w okresie powojennym, reforma walutowa, niemiecka społeczna gospodarka rynkowa, pomoc z planu Marshalla, dynamiczna odbudowa i cud gospodarczy. Traktat Rzymski, a potem Traktaty Paryskie potwierdziły wspieraną przez USA decyzję o politycznym i gospodarczym włączeniu Niemiec w obrąb Europy. Integracja jako sposób na powrót Niemiec do roli jednego z europejskich rozgrywających
3. Europa Zachodnia. Rozwój i proces integracji gospodarczej. Okres rozwoju ekstensywnego – odbudowa, doganianie USA, złote 3 dekady. Cud gospodarczy Niemiec, szybki rozwój Francji i Włoch, budowa nowej infrastruktury transportowej (autostrady paneuropejskie), powolny spadek globalnego znaczenia Wielkiej Brytanii. Poszerzanie sfery dobrobytu (i integracji) w Europie. Formowanie się modelu (modeli) europejskiego państwa dobrobytu
4. Południowo-azjatycki start do rozwoju. Państwo rozwojowe - autorytaryzm albo ograniczona demokracja, nieliczna, lecz sprawna i uczciwa biurokracja, raczej sektor prywatny niż państwowy—ale kierowany przez państwo. Ścieżka rozwojowa: długookresowa wizja i polityka rozwoju, selekcja i „nominowanie” zwycięzców, gałęzie o coraz większej wartości dodanej, rozwój własnych przedsiębiorstw, a nie firmy międzynarodowe, naśladowanie technologii już rozwiniętej (reverse engineering), ogromny nacisk na kształcenie w kraju i za granicą, import specjalistów, wielki nacisk na szczegóły i jakość. Modernizacja inspirowana sukcesem Japonii. Polityka promocji eksportu. Wyjątkowość sytuacji krajów Azji. Kultura—konfucjanizm, tradycja biurokratyczne, “kultura ryżu”. Spoistość etniczna i swoisty nacjonalizm. Kontekst międzynarodowy. Parasol amerykański, rola wojny w Korei dla Japonii, wojny w Wietnamie dla Korei. Koniunktura, dostęp do rynku amerykańskiego i amerykańskich technologii.
5. Maruderzy (o tym więcej w osobnym wykładzie)
a. Chiny i Indie – wielcy nieobecni z Azji. Przejęcie władzy przez komunistów w Chinach. Rewolucja kulturalna i rządy Mao Tse Tunga. Dekolonizacja Indii w latach 1940., największy demokratyczny kraj świata, problem biedy, wewnętrznych i zewnętrznych konfliktów
b. Czy porażka dekolonizacji w Afryce? Brak wizji rozwoju, bardzo poważne problemy ekonomiczne, społeczne i polityczne. Na ogół w pewnym momencie pojawiał się model kleptokracji lub państwa łupieżczego (predatory state), a więc takiego, w którym elity wykorzystują instytucje dla łupienia obywateli. Państwa afrykańskie miały też dużo cech miękkiego państwa, nie mającego zdolności do egzekwowania reguł od swoich obywateli (G. Myrdal) Względnie dobrze (w porównaniu z bliskim otoczeniem) na poziomie makro radziły sobie państwa posiadające surowce, choć prowadziło to do gwałtownego wzrostu nierówności ekonomicznych w społeczeństwie
c. Problemy Ameryki Południowej. Cardoso i Prebisch – koncepcja polityki substytucji importu. Przyczyny niepowodzenia prób wyłączenia się z gospodarki światowej. Efektem industrializacji zastępującej import (choć nie tylko jej) było powstanie gospodarki dualnej: wewnątrz kraju funkcjonują dwie gospodarki – nowoczesny przemysł i zacofane rolnictwo. Nowoczesny kapitałochłonny i płacący wysokie stawki pracownikom przemysł powstały w wyniku industrializacji. Zacofane rolnictwo i niechronione gałęzie wytwórczości, posługujące się często archaicznymi metodami produkcji. Okres nawracających kryzysów i poszukiwania własnej drogi rozwoju. Rosnące zadłużenie. Kuba – komunistyczna rewolucja na zachodniej półkuli. Chile – od Allende do Pinocheta, czyli pomiędzy socjalistycznym Chile a autorytarnym sposobem wprowadzania liberalizmu gospodarczego. Brazylia – w poszukiwaniu sposobu na cywilizacyjny sukces. Argentyna – dlaczego nie udało się uchronić zamożności

F. Wzrost gospodarczy (EZ i USA)
1. Bezprecedensowy wzrost do 1970. Wskaźniki tego wzrostu—zob. tabelę. Jak go wytłumaczyć? Historycy gospodarczy spierają się w tej kwestii.

2. Najważniejsze czynniki: Pobudzenie dzięki pomocy amerykańskiej. Następnie, wysoki poziom oszczędności inwestycji (rywalizacja z konsumpcją—naciski inflacyjne); Postęp techniczny—inwestycje wykorzystywały nagromadzone wynalazki. Zarówno w Europie jak i w USA zastosowanie technologii masowej produkcji—udoskonalonych dla celów wojennych—pozwoliło na masową produkcję dóbr trwałych (samochodów, lodówek, pralek, aparatów TV itd., itp.). Z jednej strony, sprzyjało to zatrudnieniu i wzrostowi indywidualnych dochodów. Z drugiej, przekształcało kraje Europy Zachodniej w społeczeństwa masowej wysokiej konsumpcji. Zasoby siły roboczej i kapitał ludzki. Wzrost najszybszy w krajach, dysponujących zasobami siły roboczej. Zarazem, duża rola wysokiej jakości „kapitału ludzkiego”. Nadrabianie opóźnień z lat trzydziestych i okresu wojny.
3. Gospodarcza rola państwa. Wzrosła już w czasie wojny, nadal wzrastała po wojnie. Polityka popierania wzrostu gospodarczego, polityka pełnego zatrudnienia, planowanie, częściowa nacjonalizacja (transport, energetyka, część systemu bankowego). W sektorze państwowym powstawało w Europie 1/4—1/3 PKB. Stopień zaangażowania państwa w życie społeczne w Europie Zach. jest bezprecedensowy, wiąże się nie tylko z ingerencją w sferę produkcji, ale i w politykę społeczną.
4. Bardzo istotnym uzasadnieniem takiej roli państwa były teorie Keynesa i jego następców, wedle których wydatki państwa są niezbędnym elementem regulacji cyklu koniunkturalnego i podtrzymywania wzrostu gospodarczego, a tym samym pełnego zatrudnienia. Teorie te były odpowiedzią na doświadczenia wielkiego kryzysu, zaś gospodarka okresu wojny pozwoliła udoskonalić metody interwencji i przygotowała odpowiednie kadry administracji.
5. Pozostałe kontynenty w ograniczonym stopniu partycypują w tym wzroście, wyjątkiem jest dynamiczny rozwój gospodarek socjalistycznych do lat 1960.
G. Populacja i demografia świata, najważniejsze zjawiska
1. Kompensacyjny wyż powojenny w krajach Zachodu (po kryzysie i II WŚ) i w Europie wschodniej i ZSRR. W USA pokolenia tego wyżu nazywają się baby-boomers. Wyż ten był jednym z ważnych katalizatorów powojennego wzrostu gospodarczego
2. Od lat 1960 wyczerpywanie się potencjału demograficznego większości krajów Europy Zachodniej (a także bloku sowieckiego) i spadek płodności kobiet – tzw. II przejście demograficzne (I przejście demograficzne miało miejsce w trakcie rewolucji przemysłowej – spadek umieralności i wydłużenie czasu życia przy wysokich poziomach dzietności) – tzn. ciągły spadek poziomów dzietności przy niskich i wciąż spadających poziomach umieralności i rosnącej długości życia. Pewnym wyjątkiem w świecie zachodnim jest USA, gdzie utrzymują się względnie wysokie wskaźniki dzietności (istotnie wyższe niż w większości krajów wysoko rozwiniętych).
3. Przemiany ekonomiczne, a także „zielona rewolucja”, upowszechnienie się nowych leków (antybiotyki) i szczepionek spowodowało, że również kraje słabo rozwinięte zaczęły wychodzić z „pułapki Malthusa” i ich populacja zaczęła szybko rosnąć. ...

Ciąg dalszy w pliku do pobrania.

Wkuwanko.pl jako podmiot świadczący usługę hostingu materiałów edukacyjnych nie ponosi odpowiedzialności za ich zawartość.

Aby zgłosić naruszenie prawa autorskiego napisz do nas.

ikona Pobierz ten dokument

Wróć do kategorii

wkuwanko.pl

Wasze komentarze: dodaj komentarz

  • Nie ma jeszcze komentarzy do tego materiału.

Materiały w kategorii Historia gospodarcza [65]

  • podgląd pobierz opis Budowa stalinowskiego modelu socjalistycznego w Polsce
  • podgląd pobierz opis Dualizm agrarny w Europie
  • podgląd pobierz opis Ekonomiczne przesłanki upadku socjalizmu
  • podgląd pobierz opis Ekonomiczne znaczenie wielkich odkryć geograficznych
  • podgląd pobierz opis Globalizacja gospodarki kapitalistycznej w końcu XX w
  • podgląd pobierz opis Gospodarcze podstawy imperiów starożytnych
  • podgląd pobierz opis Gospodarka feudalna w średniowiecznej Polsce
  • podgląd pobierz opis Gospodarka folwarczno- pańszczyźniana w Polsce
  • podgląd pobierz opis Gospodarka Francji po epoce napoleońskiej.
  • podgląd pobierz opis Gospodarka Francji w XVII w. Polityka Calberta J.B.
  • podgląd pobierz opis Gospodarka Hiszpanii w XVI wieku.
  • podgląd pobierz opis Gospodarka Holandii w XVII w.
  • podgląd pobierz opis Gospodarka Japonii w II połowie XX w
  • podgląd pobierz opis Gospodarka średniowiecza
  • podgląd pobierz opis Gospodarka światowa w II połowie XX w
  • podgląd pobierz opis Gospodarka światowa w okresie międzywojennym
  • podgląd pobierz opis Gospodarka Niemiec na przełomie XIX i XX w
  • podgląd pobierz opis Gospodarka państw socjalistycznych po II wojnie światowej
  • podgląd pobierz opis Gospodarka Polski po II wojnie światowej
  • podgląd pobierz opis Gospodarka Polski po II wojnie światowej
[ Misja ] [ Regulamin ] [ Kontakt ] [ Reklama ]   © wkuwanko.pl 2008-2017 właściciel serwisu SZLIFF

Partnerzy: matzoo.pl matmag.pl batmat.pl onlinefm.pl pisupisu.pl Matematyka radio online