Kategorie materiałów Ekonomia

Przedmiot: Historia gospodarcza Wróć do kategorii

Budowa stalinowskiego modelu socjalistycznego w Polsce

plik Pobierz Budowa stalinowskiego modelu socjalistycznego w Polsce.txt


      Okres II wojny światowej przejdzie do polskiej historii, jako okres bohaterskiej i dzielnej walki o utrzymanie własnej tożsamości narodowej i odzyskanie niepodległości. Gdy w ostatniej fazie wojny nasz wielki i dobry „przyjaciel ze Wschodu”, przyszedł nam z pomocą w przezwyciężeniu niemieckiego wroga, nie spodziewaliśmy się, że zostanie u nas, aż na tak długi okres. W zasadzie można nawet stwierdzić, że w pełni staliśmy się wolni dopiero po roku 1989.
Pod koniec lat czterdziestych Stalin uznał, że sytuacja międzynarodowa (zimna wojna) wymaga ograniczenia i tak już niewielkiej samodzielności krajów Europy Środkowo- Wschodniej i dostosowania ich struktur społeczno- politycznych do wzorca sowieckiego. Kraje „obozu postępu i pokoju”, w tym także Polska, poddane zostały dalszej sowietyzacji. Gospodarcze, militarne i polityczne podporządkowanie ZSRR stało się niemal całkowite (sowietyzacja zewnętrzna). Jednocześnie wprowadzono radzieckie wzorce życia: sowiecki model funkcjonowania państwa (konstytucja oparta na konstytucji radzieckiej), gospodarki, nauki, sowiecka literatura, a wreszcie sowiecka mentalność- wypierały rodzime wzorce .
System rządów stalinowskich to komunistyczna odmiana totalitaryzmu. Okres stalinizmu odcisnął się głębokim piętnem na społeczeństwie polskim. W tym „mrocznym czasie” rozegrało się bardzo wiele ludzkich dramatów.

      Po wyeliminowaniu z życia  politycznego opozycji peeselowskiej czyli wyjazdu  Mikołajczyka  i innych działaczy ludowych z kraju, komuniści  podjęli działania zmierzające do zlikwidowania  Polskiej Partii Socjalistycznej i pełnego podporządkowania sobie wszystkich partii i stronnictw politycznych. PPR wzmogła naciski na działaczy PPS, zmierzające do akcji scaleniowej. Mimo  nacisków  na socjalistów,

w grudniu 1947 roku podczas obrad XXVII Kongresu PPS  uznano konieczność zwiększenia niezależności partii. Większość uczestników wystąpiła przeciw zjednoczeniu z PPR. Komuniści, często stosując terror, eliminując socjalistów ze stanowisk publicznych, podjęli akcję zmierzającą do zlikwidowania opozycyjnych sił w PPS i połączenia obu partii. Ulegając przemocy działacze socjalistyczni rozpoczęli akcję scaleniową. Ostatecznie wchłonięcie PPS przez PPR nastąpiło w dniach 15-21 grudnia 1948 roku, w czasie wspólnych obrad w gmachu Politechniki Warszawskiej. Powstała Polska Zjednoczona Partia Robotnicza. I sekretarzem Komitetu Centralnego PZPR został Bolesław Bierut.
       Jeszcze przed zjednoczeniem w samej PPR doszło do wewnętrznych tarć ideologicznych i personalnych. W 1948 roku do władzy doszli działacze komunistyczni przybyli do Polski ze Związku Radzieckiego. Pierwszym sekretarzem KC PPR został Bolesław Bierut, a Władysław Gomułka, postulujący tzw. ,,polską drogę do socjalizmu” i przejawiający zbyt dużą samodzielność, został odsunięty od władzy i oskarżony o ,,odchylenie prawicowo-nacjonalistyczne”. Kierownictwo partii objęli ludzie wiernie wykonujący polecenia Kremla. Sam Bierut rozpoczął monopolizowanie władzy. Po zjednoczeniu z PPS rozpoczęło się budowanie, w oparciu o wzorce radziecki, kultu jednostki Bolesława Bieruta.
       Po zjednoczeniu PPR i PPS wzmogły się naciski na działaczy ludowych z PSL i SL w kierunku zjednoczenia stronnictw. Ostatecznie nastąpiło to w listopadzie 1949 roku na Kongresie Zjednoczeniowym, powstało Zjednoczone Stronnictwo Ludowe z prezesem Rady Naczelnej ZSL Romanem Niećko. Pozostało ściśle kontrolowane Stronnictwo Demokratyczne, a wegetujące Stronnictwo Pracy zostało rozwiązane w połowie 1950 roku. W ten sposób wykształcił się w Polsce teoretycznie  system  wielopartyjny .  W   praktyce  życia   politycznego

monopol na władzę posiadała Polska Zjednoczona Partia Robotnicza ściśle kontrolująca partie satelickie – ZSL i SD.
       Inną, obok zasad wodzostwa, cechą stalinowskiego systemu były działania społeczne mające na celu mobilizację aktywności społecznej na użytek władzy. Do akcji tych starano się pozyskiwać przede wszystkim młodzież. ZMP powstał w lipcu 1948 roku z połączenia kilku komunizujących lub lewicujących organizacji młodzieżowych: OMTUR, Związku Walki Młodych, Organizacji Młodzieży Wiejskiej RP ,,Wici” i Związku Młodzieży Polskiej.
         Komuniści, zachowując pozory demokracji i swobody zrzeszania się oraz wyrażania własnych poglądów, utrzymywali pozorne i sztuczne życie polityczne. Powstały liczne organizacje i związki- Liga Kobiet, Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Radzieckiej, Związek Bojowników o Wolność i Demokrację i inne. Wszystkie one były jednak ściśle nadzorowane przez polskich komunistów. Wobec działaczy niepodległościowych, dawnych żołnierzy AK i formacji zbrojnych Podziemnego Państwa Polskiego  stosowano represje i terror. Do aktywnego zaangażowania się po stronie ideologii komunistycznej zmuszano też twórców, ludzi nauki i pracowników oświaty. Przykład czerpano bezpośrednio z ZSRR, narzucając nowy model życia kulturalnego, jak i instytucje zarządzające kulturą. Za pomocą środków administracyjno-nakazowych wytyczano kierunek rozwoju kultury i mobilizowano aktywność samych twórców. Ich obowiązkiem stać się miało propagowanie wizji społeczeństwa komunistycznego. Zmieniono samodzielność nauki, zmuszając badaczy i wykładowców do stosowania w badaniach ,,metod marksistowskich” i kopiowania nauki radzieckiej. Gwałtownie wzrosła liczba wydawanych przekładów z literatury radzieckiej, także naukowej a zwłaszcza z zakresu nauk społecznych. Szkoła miała realizować upolityczniony model  wychowania  i  nauczania.  Celem  było  formowanie  umysłów i

osobowości  polskiej młodzieży w duchu ideologii komunistycznej. Starano się  przede wszystkim wpoić nienawiść do wszystkiego co nie komunistyczne.
         Najwierniejszych  ,, bojowników proletariatu” władza zamierzała pozyskać spośród mieszkańców wsi. Planowana kolektywizacja gospodarstw chłopskich, mogła być potencjalnie łatwiej wprowadzona w życie we wsiach wyludnionych, których większość mieszkańców pracowałaby na wielkich budowach. Równocześnie młodzież chłopska, zyskująca nowe perspektywy związane z programem ,, budownictwa socjalistycznego”, stać się miała najwierniejszą komunizmowi warstwą polskiego proletariatu.
         Komuniści wzorując się na praktyce radzieckiej powielali schematy rządów stalinowskich. W bloku radzieckim, wobec procesów integracyjnych na Zachodzie, państwa komunistyczne Europy Środkowo-Wschodniej podporządkowano Związkowi Radzieckiemu we wszystkich dziedzinach życia państwowego. W warunkach polskich najlepszym tego przykładem było Ludowe Wojsko Polskie na czele, którego stanął marszałek radziecki, Konstanty Rokossowski. W oddziałach polskich pojawili się radzieccy doradcy. Rok 1949 przyniósł utrwalenie w PZPR dominującej pozycji zwolenników stalinizmu, zaś z władz partii zostali usunięci wrogowie polityczni, m.in. Władysław Gomułka. Rozpoczął  się mroczny czas  rządów stalinizmu w naszym kraju, okres bezprawia, terroru, rozbudowy aparatu represji, szeregów Milicji Obywatelskiej, UB, ORMO i innych służb tajnych, w pełni kontrolowanych przez radzieckich towarzyszy.
         Na lata 1950-1953 przypada ostatni etap likwidacji polskiego podziemia niepodległościowego. Rozbiciu uległy formacje zbrojne, a ich dowódcy w pokazowych procesach byli skazywani na karę śmierci lub długoletniego więzienia. Powołanie do życia Kominformu i pełne podporządkowanie  Polski  Związkowi  Radzieckiemu  postawiło  nowe

zadania  przed resortem bezpieczeństwa. Na czele polskiego Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego stanął gen. Stanisław Radkiewicz, który podobnie jak jego zastępcy i najbliżsi współpracownicy, przeszedł odpowiednie przeszkolenie w ZSRR. Ministerstwo składało się z 20 departamentów, kontrolujących wszelkie dziedziny życia nie tylko społecznego, ale także państwowego i partyjnego. Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego podlegały: UB, MO, KBW, WOP oraz więzienia i obozy karne.
         W miarę upływu czasu funkcjonariusze resortu bezpieczeństwa czuli się coraz bardziej bezkarni w swojej działalności. Stosowano nieludzkie metody śledztwa, znęcano się nad więźniami i poniżano ich, stosowano terror psychiczny. Charakterystycznym zjawiskiem stało się w tym okresie objęcie terrorem także ludzi partii, zaangażowanych aktywnie po stronie komunistycznej, a niekiedy pełniących wysokie funkcje w aparacie władzy. Każda krytyka Koniformu, była traktowana jako dywersja w łonie partii i wroga działalność wymagająca surowego ukarania. Oskarżonym zarzucano szpiegostwo lub zdradę państwa. W szeregi partii wniknęli oni rzekomo jako prowokatorzy, wydano wiele wyroków śmierci, które zostały wykonane. Te drastyczne metody miały w intencji Stalina przyczynić się do fanatycznej wierności przywódców partyjnych wobec moskiewskiej centrali i spowodować zwarcie szeregów partii komunistycznych.
          W lipcu 1951r. pod zarzutem przygotowywania zamachu stanu w oparciu o spisek wojskowy został aresztowany W. Gomułka. Oskarżono go o frakcyjną działalność we własnej partii oraz powiązania z J. Broz-Tito i dywersję w międzynarodowym ruchu robotniczym. Śmierć Stalina i późniejsze zmiany polityczne sprawiły, iż do procesu Gomułki w ogóle nie doszło. Po za ofiarami partyjnych rozrachunków, do więzienia szli także ludzie, którzy opowiadali i słuchali dowcipy, słuchali zagranicznych rozgłośni, często tylko na podstawie anonimowego donosu.
         Wiadomości o przypadkach tajemniczych śmierci, torturach i straszliwych warunkach bytowych więźniów przedostawały się na zewnątrz, wytwarzając klimat powszechnego lęku, paraliżującego jakiekolwiek odruchy sprzeciwu.
            W latach 1950-1955 nastąpiły pozytywne zmiany w takich sferach, jak: ogólny poziom świadomości społeczeństwa, oświata, nauka i kultura. W tych dziedzinach nastąpiła powszechna demokratyzacja. Nastąpiła olbrzymia zmiana kulturalna chłopów i robotników, spowodowane to było likwidacją analfabetyzmu, które w latach planu trzyletniego było zjawiskiem masowym. Różnymi formami dokształcania objęto niemal całą młodzież do lat 18. Nastąpił znaczny rozwój czytelnictwa, sieci bibliotek publicznych, głównie na wsi oraz środowiskach robotniczych. Rozwinęły się niemal wszystkie dziedziny nauki. Liczba uczelni wyższych i liczba studentów ogromnie wzrosła. Zwiększył się także odsetek młodzieży robotniczo-chłopskiej w wyższych uczelniach, poprawił się i to znacznie poziom kształcenia kadry technicznej.
         Zmiany nastąpiły także w rolnictwie, Stalin zażądał szybkiej kolektywizacji wsi we wszystkich państwach rządzonych przez komunistów. Zamierzano przymusowo łączyć indywidualne gospodarstwa rolne w wielkie spółdzielcze przedsiębiorstwa rolne. Jednak kierownictwo polskiej partii zdawało sobie sprawę, że takie szybkie przeprowadzenie nie będzie możliwe, przede wszystkim na skutek oporu mieszkańców wsi. Szczególnego oporu spodziewano się od chłopów dobrze gospodarujących, bogatszych. Starano się przyciągnąć chłopów do spółdzielni, oferując różne przywileje. Narzędzia, maszyny rolnicze, nawozy i traktory były przydzielane wyłącznie  PGR-om  i  spółdzielniom  produkcyjnym za pośrednictwem

specjalnie stworzonych Państwowych Ośrodków Maszynowych. Pomimo tych wszystkich zabiegów kolektywizacja rolnictwa przebiegała bardzo opornie. Rolnicy indywidualni byli obciążani wysokimi podatkami. Wobec braków żywności na rynku stosowano rekwizycję wśród rolników. W konsekwencji nastąpił spadek produkcji, ciągłe niedobory na rynku i system kartkowy.
          W okresie walki o władzę polscy komuniści unikali generalnej rozprawy z Kościołem, próbując nawet pozyskać jego neutralność licznymi ustępstwami i obietnicami. Siła i poparcie, jakimi w polskim społeczeństwie cieszył się Kościół katolicki, uniemożliwiały jego unicestwienie. Na lata 1949-1955 przypadło wzmożenie ataków ze strony władz na Kościół katolicki i walka z jego wpływami na społeczeństwo polskie. W styczniu 1949r. przeszła przez Polskę fala aresztowań, która objęła kilkuset księży. W ślad za tym episkopat polski oskarżony został o inspirowanie antypaństwowej działalności kleru. Oskarżenie kończyło się groźbą zdecydowanej reakcji władz. Propaganda komunistyczna przedstawiała duchowieństwo polskie i hierarchię kościelną jako agenturę Watykanu i obcych służb. Organizowano wiece propagandowe w celu zmniejszeniu pozycji Kościoła w Polsce-jedynej siły mogącej zagrozić rządom bezprawia komunistycznego. Specjalne komórki Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego próbowały nakłonić księży do wystąpienia przeciw hierarchom Kościoła i stworzyć zalążki kontrolowanego przez państwo Kościoła narodowego. W tym celu utworzono specjalną grupę księży gotowych do współpracy z władzami. Akcja ta została potępiona przez Kościół. W 1950r rząd przejął majątki instytucji dobroczynnej i oświatowej prowadzonej przez Kościół- Caritasu, a także decyzją sejmu z maja znacjonalizował wszystkie majątki kościelne.
         Mimo ataków na Kościół podpisano porozumienie miedzy rządem polskim  a  episkopatem  w  kwietniu  1950r na  mocy , którego Kościół
 
 mógł kontynuować swoją pracę duszpasterską. Prymas Polski, kardynał Stefan Wyszyński, nie wierzył w szczerość porozumienia. Już w końcu 1950r wzmogły się ataki na księży, dostojników kościelnych, oskarżenia o antypolską postawę i działalność. Władze likwidowały seminaria duchowne, niektóre domy zakonne i prasę katolicką.
          Szykany i ataki na duchownych narastały. Władze na mocy dekretu Rady Państwa z lutego 1953r, zastrzegły sobie prawo integrowania w obsadę stanowisk kościelnych. Wobec akcji władz komunistycznych biskupi wystosowali do rządu list, którym zarzucali mu łamanie porozumień, nie uchylali się jednak od partnerskiej współpracy. W odpowiedzi ponowiono ataki, rozpoczęły się procesy polityczne księży, nawet biskupów m.in. biskupa Czesława Kaczmarka. W odpowiedzi na nieugiętą postawę prymasa Wyszyńskiego 26 października 1953r został on aresztowany i uwięziony w Rywałdzie, a następnie w Stoczku koło Lidzbarka Warmińskiego. Wbrew nadziejom władz na złamanie oporu duchowieństwa i społeczeństwa autorytet Kościoła i samego prymasa w społeczeństwie polskim ogromnie wzrosły.
         W lipcu 1950r Sejm Ustawodawczy przyjął ustawę o planie 6-letnim. Wobec narastającego napięcia zimnowojennego nacisk położono szczególnie na rozwój przemysłu ciężkiego. Plan zakładał szybką industrializację Polski w oparciu o przemysł ciężki, zbrojeniowy. Produkcja miała wzrosnąć  aż o 158%. Planowano także wzrost w rolnictwie o 50% oraz wzrost dochodu obywateli o 112%.
           Początkowo realizacja planu wydawała się łatwa. Wobec wzrostu niepokoju w świecie i początku rywalizacji i konfrontacji systemu komunistycznego z demokracjami zachodnimi (wojna w Korei) w Polsce wzrosły nakłady na przemysł ciężki. Odbywało się to kosztem inwestycji w przemyśle lekkim i w rolnictwie. Ludzi zmuszano do  ciężkiej  pracy  ciągle  podnosząc  normy.  Państwo rozbudowywało

 przemysł stoczniowy, samochodowy, hutniczy i metali kolorowych. Technologie stosowane w przemyśle były przestarzałe, a wzrost produkcji osiągano przez zwiększenie zatrudnienia, a nie przez unowocześnienie oraz zwiększenie wydajności pracy. Państwo nie inwestowało w budownictwo mieszkaniowe, a wobec ciągłych migracji ze wsi do miast sytuacja lokalowa była fatalna.
         Pogorszenie sytuacji materialnej społeczeństwa przyniosła przeprowadzona w p ...

Ciąg dalszy w pliku do pobrania.

Wkuwanko.pl jako podmiot świadczący usługę hostingu materiałów edukacyjnych nie ponosi odpowiedzialności za ich zawartość.

Aby zgłosić naruszenie prawa autorskiego napisz do nas.

ikona Pobierz ten dokument

Wróć do kategorii

wkuwanko.pl

Wasze komentarze: dodaj komentarz

  • Nie ma jeszcze komentarzy do tego materiału.

Materiały w kategorii Historia gospodarcza [65]

  • podgląd pobierz opis Budowa stalinowskiego modelu socjalistycznego w Polsce
  • podgląd pobierz opis Dualizm agrarny w Europie
  • podgląd pobierz opis Ekonomiczne przesłanki upadku socjalizmu
  • podgląd pobierz opis Ekonomiczne znaczenie wielkich odkryć geograficznych
  • podgląd pobierz opis Globalizacja gospodarki kapitalistycznej w końcu XX w
  • podgląd pobierz opis Gospodarcze podstawy imperiów starożytnych
  • podgląd pobierz opis Gospodarka feudalna w średniowiecznej Polsce
  • podgląd pobierz opis Gospodarka folwarczno- pańszczyźniana w Polsce
  • podgląd pobierz opis Gospodarka Francji po epoce napoleońskiej.
  • podgląd pobierz opis Gospodarka Francji w XVII w. Polityka Calberta J.B.
  • podgląd pobierz opis Gospodarka Hiszpanii w XVI wieku.
  • podgląd pobierz opis Gospodarka Holandii w XVII w.
  • podgląd pobierz opis Gospodarka Japonii w II połowie XX w
  • podgląd pobierz opis Gospodarka średniowiecza
  • podgląd pobierz opis Gospodarka światowa w II połowie XX w
  • podgląd pobierz opis Gospodarka światowa w okresie międzywojennym
  • podgląd pobierz opis Gospodarka Niemiec na przełomie XIX i XX w
  • podgląd pobierz opis Gospodarka państw socjalistycznych po II wojnie światowej
  • podgląd pobierz opis Gospodarka Polski po II wojnie światowej
  • podgląd pobierz opis Gospodarka Polski po II wojnie światowej
[ Misja ] [ Regulamin ] [ Kontakt ] [ Reklama ]   © wkuwanko.pl 2008-2017 właściciel serwisu SZLIFF

Partnerzy: matzoo.pl matmag.pl batmat.pl onlinefm.pl pisupisu.pl Matematyka radio online